In recente jurisprudentie zien we een duidelijke verschuiving rondom boetebedingen in NVM-koopovereenkomsten voor woningen. Waar voorheen de contractuele boete van 10 procent van de koopprijs vrijwel automatisch werd toegewezen als een koper zijn verplichtingen niet nakwam, vragen rechters nu steeds vaker om een concrete onderbouwing van de werkelijk geleden schade.
Een uitspraak van de Rechtbank Gelderland (ECLI:NL:RBGEL:2025:5921) illustreert dit treffend. In die zaak werd de contractuele boete van 60.000,– uiteindelijk gematigd tot 10.000,–, omdat de schade van de verkopers aantoonbaar aanzienlijk lager lag. De rechter benadrukte dat strikte toepassing van de boetebepaling in dat geval tot een buitensporig resultaat zou leiden.
Wat betekent dit voor de praktijk?
Voor advocaten, juristen, makelaars en kopers of verkopers van woningen betekent deze ontwikkeling dat het boetebeding niet langer als een vanzelfsprekende zekerheid kan worden gezien. Het is belangrijker dan ooit om bij een geschil over de koop van een woning:
– tijdig en correct een beroep te doen op een financieringsvoorbehoud,
– zorgvuldig te documenteren welke schade daadwerkelijk is geleden,
– en rekening te houden met de mogelijkheid dat een rechter de boete kan matigen.
Dit vraagt om een andere processtrategie dan voorheen. Waar je vroeger kon vertrouwen op de “harde” boeteclausule van tien procent, moet je nu ook kunnen onderbouwen dat de schade in verhouding staat tot het gevorderde bedrag.
Mogelijke gevolgen voor andere contracten
Deze ontwikkeling beperkt zich mogelijk niet alleen tot de koopovereenkomst woning. Hoewel de Hoge Raad boetebedingen eerder als hard heeft bestempeld, laten uitspraken in de lagere rechtspraak zien dat er ook bij andere contracten meer ruimte kan ontstaan voor een genuanceerde benadering. De zekerheid van de boeteclausule kan daarmee in bredere zin minder absoluut worden.
Conclusie
De actuele rechtspraak laat zien dat het essentieel is om bij geschillen over woningkoop of andere contracten niet alleen te vertrouwen op het boetebeding, maar ook vanaf een vroege fase goed te documenteren welke schade daadwerkelijk is geleden. Dat kan van doorslaggevend belang zijn in een juridische procedure.
De rechtspraak blijft in beweging; het loont dus om de ontwikkelingen goed in de gaten te houden.